การศึกษาในเชิงมานุษยวิทยาเกี่ยวกับสังคมไทยเริ่มขึ้น
อย่างเป็นระบบหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ปรากฏคนไทยศึกษาด้านมานุษยวิทยาบ้าง คือ หม่อมเจ้าสนิท รังสิต (M.C. Sanidh Rangsit) ซึ่งศึกษาในประเทศเยอรมันและวิจัยวัฒนธรรมของชาวลัวะในภาคเหนือในช่วงปี พ.ศ. 2480-2481 "Monument Forms and Sacrificial Sites of the Lawa" ใน Zeitschrift fur Ethnologie (1939) ชาวลัวะเป็นกลุ่มชนดั้งเดิมสามารถ รักษาความเป็นชาติพันธุ์มาได้อย่างต่อเนื่อง แม้จะอยู่ภายใต้อิทธิพลของอำนาจรัฐล้านนามานาน ด้วยการสืบทอดผ่านแก่นแกนของวัฒนธรรมหินตั้ง (Megalithic Culture) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่มีรากเหง้ามาจากความเชื่อในการนับถือผีของผู้ก่อตั้งชุมชน ต่อมาในระยะหลัง หินตั้งก็ได้เปลี่ยนลวดลายและกลายเป็นเสาไม้ที่ปักไว้ใจกลางชุมชนซึ่งใช้เป็นสถานที่ทำพิธีเช่นไหว้บูชาผีจนถึงปัจจุบัน

การศึกษาในเชิงมานุษยวิทยาเกี่ยวกับสังคมไทยเริ่มขึ้นอย่างเป็นระบบหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ปรากฏคนไทยศึกษาด้านมานุษยวิทยาบ้าง คือ หม่อมเจ้าสนิท รังสิต (M.C. Sanidh Rangsit) ซึ่งศึกษาในประเทศเยอรมันและวิจัยวัฒนธรรมของชาวลัวะในภาคเหนือในช่วงปี พ.ศ. 2480-2481 "Monument Forms and Sacrificial Sites of the Lawa" ใน Zeitschrift fur Ethnologie (1939) ชาวลัวะเป็นกลุ่มชนดั้งเดิมสามารถ รักษาความเป็นชาติพันธุ์มาได้อย่างต่อเนื่อง แม้จะอยู่ภายใต้อิทธิพลของอำนาจรัฐล้านนามานาน ด้วยการสืบทอดผ่านแก่นแกนของวัฒนธรรมหินตั้ง (Megalithic Culture) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่มีรากเหง้ามาจากความเชื่อในการนับถือผีของผู้ก่อตั้งชุมชน ต่อมาในระยะหลัง หินตั้งก็ได้เปลี่ยนลวดลายและกลายเป็นเสาไม้ที่ปักไว้ใจกลางชุมชนซึ่งใช้เป็นสถานที่ทำพิธีเช่นไหว้บูชาผีจนถึงปัจจุบัน

ยุคก้าวหน้าแห่งการวิจัยทางมานุษยวิทยา

ช่วงปี พ.ศ. 2525 จนถึงปัจจุบัน การวิจัยทางมานุษย- วิทยาพัฒนาและก้าวหน้ามากขึ้น ถือได้ว่ามีบทบาทอย่างสูงในความพยายามพัฒนาและสังเคราะห์องค์ความรู้เป็นแนวทางทฤษฎี ตลอดจนการมีส่วนในกระบวนการพัฒนาสังคมมากขึ้น

ช่วงปี พ.ศ. 2525 จนถึงปัจจุบัน การวิจัยทางมานุษยวิทยาพัฒนาและก้าวหน้ามากขึ้น ถือได้ว่ามีบทบาทอย่างสูงในความพยายามพัฒนาและสังเคราะห์องค์ความรู้เป็นแนวทางทฤษฎี ตลอดจนการมีส่วนในกระบวนการพัฒนาสังคมมากขึ้น

• อานันท์ กาญจนพันธุ์ (2527) ศึกษาการปรับตัวของชาวนาในด้านการผลิตต่อกระบวนการเปลี่ยนแปลงเข้าสู่ระบบทุนนิยม
• ไพฑูรย์ มีกุศล (2527) และชลธิรา สัตยาวัฒนา (2534) เป็นการศึกษาในเชิงประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและชาติพันธุ์

การศึกษาปัญหาความขัดแย้งในการพัฒนาทางเศรษฐกิจ การเมืองและศักยภาพขององค์กรชาวบ้าน การศึกษาประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาท้องถิ่นและชาติพันธุ์ อาทิ

• ศุลีมาน นฤมล (2529) ศึกษากลุ่มหมอนวด

งานวิจัยของนักมานุษยวิทยารายบุคคลมีการตีพิมพ์เพิ่มขึ้นหลายชิ้นเป็นตัวอย่างให้กับงานศึกษาวิจัยต่อมา อาทิ

• ยศ สันตสมบัติ (2534) เรื่อง "ชุมชนกับการค้าประเวณี"

การศึกษาในแนวชาติพันธุ์วรรณนา อาทิ

• สุรินทร์ ภู่ขจรและคณะ (2531) เกี่ยวกับกลุ่มมลาบรี

นอกเหนือจากการวิจัยเพื่อรับปริญญามีการพัฒนางานวิจัยของตัวเอง จะเลือกประเด็นศึกษาที่มีนัยสำคัญต่อสังคมมากขึ้น มีประสบการณ์มีงานในลักษณะวิพากษ์วิจารณ์งานวิจัยของนักวิจัยชาวต่างประเทศ สามารถเห็นได้ในการประเมินสถานภาพของวิชามานุษยวิทยาหลายๆ ครั้ง อาทิ

นอกเหนือจากการวิจัยเพื่อรับปริญญามีการพัฒนางานวิจัยของตัวเอง จะเลือกประเด็นศึกษาที่มีนัยสำคัญต่อสังคมมากขึ้น มีประสบการณ์มีงานในลักษณะวิพากษ์วิจารณ์งานวิจัยของนักวิจัยชาวต่างประเทศ สามารถเห็นได้ในการประเมินสถานภาพของวิชามานุษยวิทยาหลายๆ ครั้ง อาทิ

• ชยันต์ วรรธนะภูติ (2529) วิธีวิทยาศึกษาสังคมไทย